Vì sao trẻ em sợ nha sĩ? Vai trò của âm thanh trong phòng khám

Âm thanh của nỗi sợ: Giảm tiếng ồn để giảm sợ hãi nha khoa

Sợ hãi nha khoa ở trẻ em thường bắt đầu từ âm thanh – không phải từ nha sĩ. Mức độ tiếng ồn, giọng điệu của nhân viên y tế và sự nhạy cảm cảm giác trong phòng khám có thể định hình trải nghiệm đầu tiên của trẻ, từ đó ảnh hưởng đến việc trẻ có phát triển sợ hãi và lo âu nha khoa (Dental Fear and Anxiety – DFA) hay không.

An Chih (Angela) Do, MEd, RDH, MAADH, FADHA
Ngày 17 tháng 2, 2026
Thời gian đọc: 5 phút

Điểm nổi bật

- Sợ hãi và lo âu nha khoa (DFA) ở trẻ là hành vi học được, thường bị kích hoạt bởi những âm thanh lạ và lớn trong môi trường nha khoa.
 Giảm - hiểu tiếng ồn và chuẩn bị cho trẻ về những gì các em sẽ nghe – thông qua các kỹ thuật như tell-show-do – có thể giúp ngăn ngừa DFA hình thành.
- Một môi trường bình tĩnh, có kiểm soát cùng với giọng điệu ổn định của nhân viên y tế đóng vai trò then chốt giúp bệnh nhi cảm thấy an toàn và xây dựng niềm tin ngay từ lần khám đầu tiên.

Sợ hãi và lo âu nha khoa (DFA) không phải là bản năng bẩm sinh. Đó là điều được học – học qua trải nghiệm cá nhân, qua quan sát người khác, hoặc qua những gì trẻ nghe thấy.
Điều bẩm sinh thực sự ở con người chỉ có hai nỗi sợ: sợ rơi và sợ tiếng ồn lớn.
Và nha khoa thì sao?
Rất… ồn.
Chúng ta được dạy từ nhỏ phải bảo vệ thính giác và sử dụng thiết bị chống ồn. Vậy còn một đứa trẻ lần đầu tiên nghe những âm thanh trong phòng khám thì sao?
Hãy nghĩ đến:
- Âm thanh của tay khoan vệ sinh có dây
- Tiếng hút nước bọt
- Tiếng hút mạnh HVE
- Tiếng rung siêu âm từ khu vực tiệt trùng
Những âm thanh này có thể xa lạ và quá tải đối với trẻ. Vì vậy, chúng ta cần xem xét môi trường cảm giác trong phòng khám và điều chỉnh để thân thiện hơn với trẻ em.

Lần khám đầu tiên: Điều trẻ được kể và điều trẻ thực sự nghe

Hãy tưởng tượng một trẻ nhỏ đến nha sĩ lần đầu.
Cha mẹ chỉ kể những điều tích cực: được xem tivi, được chải răng, có thể được chụp hình răng.
Nhưng khi đến nơi:
- Không gian hoàn toàn mới
- Tiếng máy siêu âm
- Tiếng bíp của máy đo huyết áp
- Tiếng hút mạnh của HVE

Lo lắng bắt đầu xuất hiện.

Nỗi sợ đó thực chất không phải sợ nha sĩ.
Đó là sợ tiếng ồn lớn trong phòng khám.

Theo thời gian, những lần tái khám có thể giúp trẻ dần thích nghi với âm thanh. Nhưng thách thức thực sự là:

Làm sao tạo nền tảng tích cực ngay từ lần đầu tiên?
Làm sao giúp trẻ hiểu rằng những âm thanh đó không nguy hiểm – và ngăn DFA hình thành ngay từ đầu?

Giảm thiểu tiếng ồn

Một thay đổi đơn giản nhưng có tác động lớn là chuyển từ tay khoan vệ sinh có dây sang tay khoan không dây.

Loại không dây:
- Có nhiều lợi ích công thái học cho nhân viên y tế
- Trông giống bàn chải điện trẻ từng thấy ở nhà
- Quan trọng nhất: êm hơn đáng kể

Thiết kế này không giống với “máy khoan nha khoa” mà trẻ tưởng tượng – thứ kim loại lạnh lẽo và ồn ào.

Đối với máy siêu âm tiệt trùng

Chúng ta không thể ngừng hoạt động tiệt trùng. Nhưng có thể:
- Bố trí bệnh nhi ở phòng xa khu tiệt trùng nhất
- Tạo khoảng cách vật lý để giảm phơi nhiễm tiếng ồn

Những thay đổi nhỏ trong môi trường có thể tạo khác biệt lớn về cảm giác an toàn của trẻ.

Mô tả âm thanh trước khi sử dụng

Kỹ thuật tell-show-do là phương pháp hướng dẫn hành vi hiệu quả nhưng thường bị sử dụng chưa đúng.

Thực tế, nên gọi là:
tell – pause – show – pause – do

Khoảng dừng giúp trẻ có thời gian xử lý thông tin. Thời lượng dừng tùy thuộc vào độ tuổi phát triển của trẻ.

Ví dụ với ống hút nước bọt

1. Tell: Giải thích chức năng và mô tả âm thanh. Có thể nói:
- “Nó nghe như tiếng thì thầm”
- “Giống tiếng sóng biển”
2. Pause: Dừng vài giây.
3. Show: Bật ở mức âm lượng thấp, cho trẻ nghe từ xa.
4. Pause
5. Do: Từ từ đưa lại gần miệng, tăng âm lượng dần khi trẻ cảm thấy thoải mái.

Cách tiếp cận này giúp trẻ làm quen thay vì bị bất ngờ.

Kiểm soát giọng nói của chính bạn

Có quan niệm sai lầm rằng làm việc với trẻ phải thật sôi nổi, phấn khích để thu hút chú ý.

Thực tế, khi DFA xuất hiện:
- Các giác quan của trẻ trở nên nhạy cảm
- Trẻ dễ bị kích thích quá mức

Điều trẻ cần là sự điều hòa và bình tĩnh.

Bạn vẫn có thể ấm áp và tích cực mà không cần nói to hay phóng đại. Giọng nói ổn định, nhẹ nhàng giúp hệ thần kinh của trẻ dịu lại.

Kết luận

DFA không bắt đầu từ bản thân nha khoa.
Nó bắt đầu từ cách trẻ trải nghiệm môi trường.

Âm thanh quan trọng.
Giọng điệu quan trọng.
Sự chuẩn bị quan trọng.

Khi chúng ta chủ động:
- Giảm thiểu tiếng ồn
- Mô tả trước những gì trẻ sẽ nghe
- Điều chỉnh sự hiện diện và giọng nói của chính mình

Chúng ta đang tạo ra một không gian nơi niềm tin có thể hình thành ngay từ lần khám đầu tiên.

Tài liệu tham khảo